Ayurvedisch Koken - Bewust en verantwoord

Ayurveda health - voor het leven, om te leven

Ayurveda en voeding

Het belang van Ayurvedisch koken en Gezond lekker eten

In de Ayurveda gaat men er van uit gaat dat gezondheid te maken heeft met de energiebalans van je lichaam en geest. Ziekte komt volgens Ayurveda voort uit een verstoring in deze energiebalans en kan opgelost worden door onder andere veranderingen in voeding. Deze theorie ligt niet ver van de voedingstheorieën van tegenwoordig, maar toch zijn er essentiële verschillen.

Ayurvedisch koken komt voort uit de Ayurvedische denkwijze. Volgens deze denkwijze ontstaat een ziekte in eerste instantie in de geest en pas na herhaald genegeerd te worden, ook in het lichaam. De geest wordt als het ware gezien als de regisseur van de energieën in het lichaam. De energie in geest, lichaam en de wereld om ons heen heeft drie verschijningsvormen: Vata (impulsenergie), Pitta (vuurkracht) en Kapha (structuurkracht). Volgens de Ayurvedische gedachten is Vata de grootste veroorzaker van onevenwichtigheden en ligt vaak ten grondslag aan ziekte.

Ayurveda gaat ervan uit dat ieder mens een unieke energieverdeling heeft, deze is bij de geboorte bij iedereen optimaal in balans (behalve bij aangeboren ziekte of complicaties). Zodra we groeien raakt deze energie echter uit balans door verstorende elementen uit onze wereld, waaronder dus ook voeding die niet past bij onze constitutie. Een Ayurvedische arts kan aan de hand (pols)diagnose in relatie tot iemands functioneren en gedrag en voorkomen herkennen welke energiesoort (dosha) bij hen het meeste uit evenwicht is. Voor het bijsturen van de uit balans geraakte dosha's worden vervolgens verschillende maatregelen met betrekking tot de levenswijze, beweging en voeding opgesteld om de energiebalans weer in evenwicht te krijgen.

De Ayurvedische denkwijze lijkt veel op onze huidige voedingstheorieën. Ayurveda vindt lichaamsbeweging belangrijk, met name in de vorm van yoga. Overmatig sporten, zoals in topsport, wordt echter gezien als ongezond. Ayurvedisch koken bestaat uit verschillende richtlijnen voor verschillende mensen. Ieder mens, in lichaam geest en ziel is uniek, voedsel wat voor de ene mens geschikt is kan voor een ander juist tot ziekte lijden. Dit heeft dus te maken met de verhouding van de betreffende dosha's en onze prakruti (constitutie).

Mensen met te veel Vata, hebben honger op willekeurige momenten en slaan vaak maaltijden over. Te veel Vata uit zich in impulsiviteit, emotionele uitbarstingen, verlies van concentratie, rusteloosheid en een slechte eetlust. Volgens Ayurveda wordt dit veroorzaakt door stress, spanning, lichamelijke uitputting, verslaving, te weinig slaap en emotioneel lijden. Ook te veel koud, rauw of gedroogd voedsel kan leiden tot een overvloed aan Vata. Om je Vata weer in evenwicht te brengen schrijft Ayurveda voor om veel aandacht te besteden aan wat en hoeveel je eet en drinkt .

Pitta staat voor vuur en water. Te veel Pitta? Dan leef je volgens de klok en heb je een hekel aan tijd verspillen. Je bent heetgebakerd, kwaad, geïrriteerd, ongeduldig en je hebt veel last van driftuitbarstingen. Volgens de Ayurveda voelen deze mensen zich vaak uitgehongerd als het eten te laat gereed is . Pitta ontstaat uit onderdrukte kwaadheid, frustratie of wrok, maar ook uit moeheid en stress . De oplossing zit hem volgens de Ayurvedische denkwijze met name in het minderen van voeding dat scherp gekruid, zuur, vet, gebakken of gezouten is en verslavende middelen.

De laatste energie die uit evenwicht kan zijn is Kapha, dat staat voor water en aarde. Te veel Kapha heeft tot gevolg dat je lang in je bed blijft liggen, besluiteloosheid en een drang naar koffie. Je voelt je suf, mat, verdoofd of zelfs depressief. Volgens de Ayurveda zoeken mensen met teveel Kapha emotionele troost door eten. Een overdaad aan Kapha kan ontstaan door terugtrekkingsgedrag na stress en spanning, depressieve gevoelens, het binnenhouden van emoties, onzekerheid, te veel slaap en door zware voeding met te veel suiker, zout, vet en ook gebakken voedsel. Ayurveda adviseert mensen met te veel Kapha meer lichaamsbeweging en minder voedsel met veel suiker, zout en vet.

In het algemeen houdt Ayurvedisch koken in dat je dagelijks, op regelmatige tijden, verse maaltijden neemt die met gezonde aandacht bereidt zijn. De bedoeling is dat je bewust met eten bezig bent. Volgens Ayurveda zijn onbewuste eetmomenten bijvoorbeeld het eten bij de tv, zakenlunches en achter de computer niet aan te raden, ze vestoren de vata. Een andere belangrijke richtlijn is dat de lunch de grootste maaltijd van de dag behoort te zijn en het ontbijt de kleinste. Aangeraden wordt om warm te eten en met regelmaat een glas water drinken wat niet kouder is als de lichaamstemperatuur. Alcohol, drugs en koffie worden afgeraden. Ayurvedische gerechten behoren tevens alle zes smaken te bevatten: zoet, zuur, zout, bitter, scherp en samentrekkend (wrang).

Ayurvedische richtlijnen hebben veel gemeen met de richtlijnen zoals we die kennen van de hedendaagse voedingsleer: veel lichaamsbeweging, minder zoet, vet en zout eten, aandacht besteden aan het eten van voedsel etc. Een gezonde, vitale geest is van belang voor een gezond lichaam. Emoties zoals angst, woede, hebzucht, afgunst en jaloerzie verstoren ook de balans in lichaam en geest. In de Ayurveda wordt iedereen geacht zelf verantwoordelijk te zijn voor zijn eigen lijden. Ziekte is het resultaat van verkeerde leefgewoonte, verkeerde denkpatronen, zondig handelen in vroegere tijden als ook in vorige levens. Ons karma en lotsbestemming bepalen dan waneer we een ziekte krijgen en of we deze met behulp van het juiste inzicht te boven komen. Het is ons karma dat we in de omstandigheden terecht komen en een bepaald type lichaam krijgen waarbij het lijkt als of we de ziekte van onze voorvaderen geërfd hebben (genetisch bepaald). Toch vertellen de Veda's ons dat elk levend wezen lijdt maar uiteindelijk is ieder mens de architect van zijn eigen fortuin en ongenoegen. Ja, het bestaan in de stoffelijke wereld is keihard (denk maar eens aan het ene schepsel dat het andere schepsel opeet voor zijn eigen genoegen). Zoals een wijze uit India eens sprak 'the material world is not a place for a gentlemen' Toch de Ayurvedische denkwijze is zeer inspirerend en kan mensen met gezondheidsklachten, eetproblemen of overgewicht helpen weer in balans te komen.

Basisprincipes die ten grondslag leggen aan een gezonde maaltijd in relatie met iemands constitutie:
  • De smaak
  • De kwaliteit
  • Warm of koud effect
  • Olie-achtig of droge voeding
  • Vast of vloeibaar
  • Seizoenen aanhouden bij keuze voor product
Tijdens het Ayurvedische koken gebruikt men zoveel mogelijk verse ingrediënten, zoals: groente, fruit, granen, peulvruchten, noten, melk, rijst, honing en uiteenlopende kruiden. Als men eenmaal heeft geleerd heeft Ayurvedisch te koken dan ervaart men dat het een gevarieerde, gebalanceerde en gezonde manier van koken en eten is. Naast traditionele oosterse gerechten kun je dan ook de gemakkelijk de Ayurvedische manier van koken toepassen bij het bereiden van meer westers getinte gerechten.